عوامل وپيامدهاي بيابانزايي ومعرفي اقدامات اساسي دربيابانزدايي
مهرزاد خرد – اكبر رياحي- احسان رنجبر
مدير كل - مسؤل اداره امور بيابان – كارشناس ارشد خاكشناسي
اداره كل منابع طبيعي وآبخيزداري استان فارس
چكيده:
بيان زايی عبارت است از تخريب زمين و کاهش باروری خاک در سرزمين های خشک و نيمه خشک در پی عواملی همچون فعاليت های نادرست انسان و دگرگونی های ناهمساز آب و هوايی. امروزه بيابان زايی را نيازهای برآمده از جمعيت مردمانی که در اين سرزمين ها می زيند و برای بدست آوردن خوراک، با کشت محصول و پرورش دام فشاری دو چنان برگرده های زمين وارد می آورند، باعث می گردد. اين روند در کنار فرآيندهای نابسامان طبيعی، تاثير منفی بر توانايی و باروری زيست بوم بر جای می نهد و داستان را به آنجا خواهد رساند که تنها فقر، گرسنگی و مهاجرت سرنوشت ساکنان اين سرزمين ها را رقم خواهد زد. درمقاله حاضر سعي شده است تا عوامل موثر دربيابانزايي وپي آمدهاي منفي آن وراهكارهاواقدامات اساسي لازم دربيابانزدايي دسته بندي وفهرست وار ارائه گردد. همچنين نيازهاي تحقيقاتي درسطوح راهبردي ومحورهاي كلي تا سطح استان ها معرفي گرديده است.
واژه هاي كليدي : عوامل بيابانزايي , پيامدهاي بيابانزايي , اقدامات وراهكارهاي اساسي , عناوين نيازهاي تحقيقاتي
مقدمه :
بيابانزايي فرآيند تخريب تدريجي خاك و نابودي پوشش گياهي در سرزمين هاي خشك، نيمه خشك و نيمه مرطوب مي باشد. بيابان زايي اغلب در پي فعاليت هاي نادرست انسان همچون چراي بي رويه دام، كشت زياد، جنگل تراشي، و سيستم هاي غلط آبياري رخ مي دهد. برخي تغييرات شديد اقليمي همچون خشكسالي و سيل نيز مي توانند بر شدت آن بيفزايند.
بر اساس برنامه زيست محيطي سازمان ملل متحد (UNEP)[1]، "... امروزه بيابان زايي در حدود 25 تا 30 درصد از سطح زمين را تهديد مي كند و 5/1 ميليون نفر در 100 كشور دنيا در شرايط دهشت بار مي باشنداين در حالي است كه بيابانزايي در جهان همچنان در حال گسترش مي باشد.
همچون بسياري ديگر از مشكلات زيست محيطي، بيابان زايي فقر را در پي خواهد داشت. در واقع، بر اساس گزارش برنامه هزاره برآورد زيست بوم[2] (MEA) ،( برنامه اي منسجم براي بررسي بيوتاي جهان)، بيابان زايي يكي از تاثير گزارترين تغييرات اقليمي است كه انسانهايي را كه با فقر دست و پنجه نرم مي كنند، گريبان گير مي سازد. دو سوم از مردمان فقير جهان در سرزمين هايي ميزيند كه حساس به بيابانزايي مي باشد و بيش از نيمي از آنها براي برآورده كردن نيازهاي نخستين خود وابسته به خاك مي باشند.
امروزه در راستای دستيابی به اهداف توسعه پايدار عرصه های منابع طبيعی در کشورهای خشک و نيمه خشک چون ايران جايگزينی مديريت ريسک به جای مديريت بحران توصيه می گردد. مديريت ريسک ساماندهی استراتژيک و هدايت هماهنگ واحدهای اجرايی را سبب می شود. بدين ترتيب پيروی از اين راهکار نه تنها در کاهش اثرات و زيانهای ناشی از پديده خشکسالی چاره ساز خواهد بودبلكه در مقابله و ممانعت ازبيابانزايي و ايجاد بحران کم آبی مؤثر می باشد.
هر چند همدلی های جهانی درباره سرنوشت سياره ای که خانه همه ماست چشم انداز اميد بخشی برای ساکنان آن فراهم ساخته است اما نيل به يک راه حل موفق بدون ترديد در گرو اراده سياسی دولتمردان و برنامه ريزان و عزم ملی و مشارکت آگاهانه مردم و مسئولان است.
الف) عوامل مؤثر در بيابانزايی (مهمترين چالشها در وضع موجود)
1- عوامل طبيعی بيابانزايی
1-1- وسعت اقليم خشک و فراخشک در کشور
2-1- سازندهای آلوده کننده منابع آب و خاک (دوران سوم) در سطح وسيع
3-1- دوره های خشکسالی با مدت طولانی و پريودهای کوتاه
4-1- شکنندگی اکوسيستم های بيابانی
5-1- طوفانهای مهيب، با سرعت بالا و پی در پی
2- عوامل انسانی بيابانزايی
1-2- تخريب منابع خاک
2-1-2- کاهش حاصلخيزی خاک
3-1-2- استفاده از سموم دفع آفات و بيماريهای گياهی و جانوری و کودهای شيميايی
4-1-2- کاربرد غير اصولی از آبهای نامتعارف
5-1-2- کاهش عمق خاک در اثر فرسايش و افزايش آبی و بادی
2-2- تخريب منابع گياهی
1-2-2- چرای مفرط
2-2-2- بوته کنی
3-2-2- جنگل تراشی و قطع اشجار
4-2-2- بهره برداری مفرط از گياهان دارويی و...
3-2- تخريب منابع آب
1-3-2- افت سفره های آب زيرزمينی
2-3-2- کاهش کيفيت منابع آب و افزايش املاح آلوده کننده آبها
3-3-2- افزايش آلودگی های صنعتی و ميکروبی آبها
4-3-2- زهدار شدن اراضی در اثر آبياری غير صحيح
4-2- توسعه تکنوژنيکی در اراضی
1-4-2- تبديل اراضی طبيعی و زراعی به مناطق مسکونی و صنعتی
2-4-2- بهره برداری غير اصولی از معادن
5-2- تخريب در روابط و مناسبات اجتماعی
1-5-2- فقر
2-5-2- بيکاری
3-5-2- مهاجرت
4-5-2- افزايش جمعيت
5-5-2- عدم هماهنگی بين دستگاههای موثر و متاثر از بيابانزايی
به استناد مطالعات انجام شده در چارچوب برنامه اقدام ملي بيابان زدايي، عوامل موثر در بيابان زايي در كشور عبارتند از:
بخش كشاورزي به سبب:
- پايين بودن دانش فني و مهارتي كشاورزان
- فقدان ساز و كارهاي هدايت برنامه جامع كشت سالانه كشور
- كوچك بودن و پراكندگي اراضي كشاورزي
- عدم حضور موثر و كارآمد بخش خصوصي در ارائه خدمات و نهاده هاي توليد
- عدم كفايت فعاليت هاي تحقيقاتي، آموزشي و ترويجي
- ناكافي بودن عمليات زيربنايي در اراضي زراعي
- كمبود منابع آب و پايين بودن راندمان آبياري
- عدم دسترسي مساوي كشاورزان به نهاده هاي دولتي
بخش منابع طبيعي به دليل:
- عدم وجود نظام بهره برداري مناسب از منابع طبيعي و تخريب و تغيير كاربري اراضي كشور
- عدم تعادل تعداد دام و ظرفيت مراتع
- عدم وجود برنامه تفصيلي آمايش سرزمين
- ناكافي بودن امكانات حفاظت
- تخريب كيفي و كمي منابع آب و خاك به ويژه تخريب سفره هاي آب زير زميني و فرسايش خاك
- ضعف ارتباط و عدم كفايت فعاليت هاي تحقيقاتي، آموزشي، ترويجي و اجرايي
- محدوديت ميزان و پراكنش نزولات آسماني و كوتاه بودن طول دوره برگشت خشكسالي و استمرار آن
عوامل اقتصادي – اجتماعي به علت:
- استفاده نامناسب و ناكافي از فن آوري ها و تكنولوژي هاي نوين در بهره برداري از اراضي كشاورزي و منابع طبيعي.
- ناكافي بودن سياست هاي حمايتي و صادراتي از محصولات كشاورزي
- ناكافي بودن سياست هاي حمايت هاي مالي و بيمه محصولات كشاورزي و منابع طبيعي
- فقدان تعادل در توسعه مناطق شهري، روستايي و عشايري
- ضعف نظام مديريت توسعه روستايي
- بالا بودن سطح فقر نسبي جوامع روستايي و ناتواني ساختار روستايي در استفاده ازفرصت هاي رشد و توسعه اقتصادي و اجتماعي
ب) پی آمدهای منفی بيابان زايی
پی آمدهای منفی بيابان زايی را به دو گروه می توان دسته بندی کرد:
1- اکولوژيکی
2- اجتماعی - اقتصادی
1- پی آمدهای اکولوژيکی بيابان زايی
1-1- منابع خاک
· دگرگون شدن کيفيت خاک، تخريب ساختمان و کاهش مواد غذايی خاک
· افزايش شدت فرسايش آبی و بادی
· شوری خاک
· سديمی و قليايی شدن خاک
· از بين رفتن مواد آلی خاک
· کاهش تنوع زيستی
برای نمونه، در بيابان های جنوب كشور، بوته های يکساله خاردار و گياهان غيرخوشخوراک تبديل به گونه های گياهی غالب در اين اقليم های خشک و نيمه خشک شده اند و به نظر می رسد که تغيير در پوشش گياهی، بيابان زايی را در اين سرزمين ها شدت بخشيده است.
· فرسايش:
در مناطقی که پهلو به پهلوی مرزهای بيابان خفته اند، پی آمد فعاليت های نادرست انسان باعث وارد آمدن تنش بر پايداری زيست بوم می شود و مقاومت خاک در برابر فرسايش فرو می شکند و فرآيند بيابان زايی سريع تر پيش خواهد رفت.
ضربه های پي درپي سم دام هايی که در اين سرزمين ها چرا می کنند ساختمان خاک را متلاشی می کند و با فشرده شدن خاک، نفوذپذيری آن کاهش می يابد و آب و باد آسان تر زمين را فرسوده می کنند. چرای بی رويه و فراهم آوردن هيزم برای سوزاندن، خاک را برهنه می کند و زمين در برابر فرسايش بی دفاع خواهد ماند.
2-1- منابع آب
· دگرگونی در کيفيت و کميت آب
· کاهش باروری زيست بومهای آبی
· افت سطح سفره آب زيرزمينی
· آلودگي منابع آب
3-1- حيات وحش، گياهان وانسان
· کاهش تنوع زيستی
· کاهش فراوانی و ترکيب گياهان
4-1- اقليم
· برهم خوردن توازن انرژی منطقه ای و جهانی، افزايش توليد دی اکسيد کربن و تشديد اثر گلخانه ای
· آشفتگی در ساختار و کارکرد سامانه های زيست بوم مانند چرخه های بيوژئو شيميايی (کربن، آب، انرژی و غذا)
· تغيير در شرايط جوی و نابسامانی بارش
· ايجاد شرايط خشک تر و گرم تر در اقليم جهانی و تغيير اقليم منطقه ای
2- پی آمدهای اجتماعی – اقتصادی
· افزايش فقروگرسنگی
· مهاجرت و در پی آن ناهنجاريهای اجتماعی
· کاهش امنيت غذايی
· نامتعادل شدن توسعه اقتصادی و اجتماعی
پ) مهمترين راهکارهای اساسی اولويت دار برای کاهش و کنترل روند بيابانزايی
1- لزوم پيش آگاهی از شرايط خشکسالی
2- تمرکز و توسعه اکثر فعاليتها در فرصتهای ترسالی
3- استفاده از اراضی بر اساس قابليتهای آنها
4- برنامه ريزی و ساماندهی چرای دام
5- ساماندهی برداشت و بهره برداری از آبهای زيرزمينی
6- ساماندهی استفاده از نهاده ها در مديريت کشاورزی
7- ساماندهی بهره برداری از پسابهای صنعتی
8- ساماندهی روشها و سيستم های آبياری
9- ساماندهی تغيير کاربريها
10- هماهنگی با دستگاهها در جهت اجرائی کردن برنامه اقدام ملی
11- ساماندهی مسائل اقتصادی اجتماعی به منظور جلوگيری از بيابانزايی
اشاره اي به راهکارهای مبارزه با بيابان زايی در سطوح محلي
· انجام طرح های آبخيزداری وآ بخوان داری
· کاشت گياهان مقاوم و سازگار با شرايط سرزمين های خشک (گياهان مقاوم به خشکی، شوری زه آب و...)
· ساخت چکدم در برابر فرسايش خندقی
· کشت مخلوط
· کشت نواری بر روی خطوط کنتور و تراس بندي اراضي شيبدار
· جنگل کاری و حفاظت از مراتع در شيب ها
· برقراری تعادل دام با ظرفيت مراتع
· مالچ پاشي و تثبيت ماسه هاي روان
· فرهنگ سازي و آگاه كردن مردمان بومي
· بهره برداري مناسب از قابليت هاي بيابان در راستاي مشاركت مردم در بيابان زدايي و كاهش فشار بر عرصه هاي طبيعي
· استفاده از انرژي هاي نو و تجديد شونده براي تامين منابع سوختي
· گسترش صنعت اكوتوريسم در مناطق بياباني
ت) اقدامات اساسی اولويت دار در خصوص کاهش روند بيابانزايی در کشور
1- ظرفيت سازی و فرهنگ سازی کنترل پديده بيابانزايی با مشارکت بهره برداران عرفی و محلی
2- سازماندهی، توانمندسازی و بسيج جوامع محلی جهت مهار پديده بيابانزايی
3- دستيابی به مدل مديريت هماهنگ دستگاههای موثر و متاثر از پديده بيابانزايی
4- ظرفيت سازی دستگاههای دولتی، مديران ملی و استانی و تشکلهای مردمی جهت کنترل پديده بيابانزايی و فرسايش بادی
5- ظرفيت سازی و سازماندهی نظام بهره برداری پايدار از مراتع
6- بررسی، بازنگری، اصلاح و پيشنهاد تصويب قوانين درون بخشی و فرابخشی مقابله با بيابانزايی و تعديل اثرات خشکسالی
7- بهينه سازی مصرف انرژي و ظرفيت سازی استفاده از انرژیهای نو جهت کاهش تخريب در عرصه های بيابانی و منابع طبيعی
8- تقويت تحقيقات کاربردی جهت تامين نيازهای بخش اجرا در زمينه مقابله با بيابانزايی
9- ايجاد سيستم های هشدار دهنده و پيش آگاهی خشکسالی
10- ايجاد شبکه سنجش، ارزيابی و پايش روند تغييرات معيارها و شاخصهای بيابانزايی
11- انعقاد تفاهمنامه و قرارداد همکاری با کشورهای همسايه در زمينه تهيه و اجرای طرحهای مشترک مقابله با بيابانزايی با استفاده از کنوانسيونهای بين المللی
12- تهيه دستورالعملها و استانداردهای احياء و بهره برداری از عرصه های بيابانی (معادن و...) درجبران خسارت وارده
13- معرفی پتانسيل ها و قابليت های بيابان ها به منظور جذب سرمايه داران داخلی و خارجی
ث) اهم مسائل و مشکلات مقابله با بيابانزايی در وضع موجود
1- عدم تناسب تشکيلات، نيروها و اعتبارات با وسعت عرصه های بيابانی و کانونهای بحرانی فرسايش بادی در کشور
2- عدم وجود طرحهای اجرايی مصوب برای تمام کانونهای بحرانی بيابانزا
3- متناسب نبودن تشکيلات اجرائی موجود با توجه به حجم عمليات و عرصه های بيابانی وسيع
4- کمبود نيروهای متخصص و کارشناس به ويژه در مناطق دورافتاده و محروم و دفتر ستادی
5- وجود نيروهای غيرکارشناسی مازاد وابسته به بدنه طرح هاي اعتباري بيابانزدائی
6- کمبود ظرفيت های پيمانکاری بويژه در مناطق دورافتاده و محروم بيابانی
7- عدم تامين نيازهای تحقيقاتی و کاربردی
8- ناکافی بودن مراقبت و حفاظت از عرصه های احياء شده و جنگلهای دست کاشت و طبيعی
9- عدم هماهنگی بين دستگاههای موثر و متاثر از بيابانزايی در تهيه و اجرای طرحهای عمرانی در مناطق بيابانی
10- شرايط سخت مشارکت پذيری به دليل کم بازده بودن عرصه های بيابانی و عدم فراهم نمودن تسهيلات ورود به مشارکت در اجرا و سرمايه گذاری در عرصه های بيابانی
11- عدم استفاده بهينه از ساير منابع موجود در عرصه های بيابانی از جمله انرژی های نو، اکوتوريسم و... در جهت اشتغالزايی و مقابله با عوامل انسانی بيابانزا
12- پراکنده کاری و تخصيص اعتبارات استانی بدون توجه به شاخصهای توزيع اعتبارات
13- ناکافی بودن استفاده از منابع و اعتبارات بين المللی در امر مقابله با بيابانزايی
14- عدم نظارت کافی در تهيه و اجرای طرحها و پروژه ها
ج) مهمترين راهکارهای اساسی اولويت دار در خصوص افزايش روند بيابانزدائی و تحقق اهداف کمی و کيفی برنامه
1- تامين کامل اعتبارات و تسهيلات مورد نياز اجرای برنامه بر اساس طرح مصوب
2- تامين نيروهای کارشناسی مطابق پستهای مصوب بويژه در مناطق محروم و دورافتاده
3- تامين اعتبار لازم برای بازخريد نيروهای مازاد غيرکارشناسی وابسته به طرحهای بيابانزدائی
4- پيش بينی تهيه طرحهای مطالعاتی و اجرايی برای کانونهای بحرانی اولويت دار فاقد طرح (پهنه بندی نوع و شدت بيابانزايی – احداث شبکه های رسوب سنجی و...)
5- تقويت ظرفيت های پيمانکاری از طريق اعطای وام های کم بهره و حذف بوروکراسی حاکم بر عقد قرارداد و طولانی کردن مدت قراردادها در مناطق بيابانی
6- تقويت تحقيقات کاربردی جهت مقابله با بيابانزايی و کنترل فرسايش بادی
7- حفاظت کامل از کليه جنگل های مناطق بيابانی
8- الزام قانونی دستگاههای موثر و متاثر از بيابانزايی در اجرای طرحهای مشارکتی با اجرايی نمودن برنامه اقدام ملی مقابله با بيابانزايی و کاهش اثرات خشکسالی
9- تقويب بنيه مالی جوامع محلی و روستايی مشارکت کننده در مناطق بيابانی از طريق ايجاد مشاغل جايگزين و کاهش سود تسهيلات و حذف بوروکراسی بانکهای عامل
10- برنامه ريزی جهت استفاده بهينه از کليه قابليتهای مناطق بيابانی نظير انرژی های نو، اکوتوريسم و...
11- توزيع اعتبارات با توجه به شاخصهای تهيه شده و تمرکز فعاليت ها در محدوده طرحهای مصوب اولويت دار
12- لزوم استفاده از امکانات و اعتبارات بين المللی در اجرای پروژه های مقابله با بيابانزايی
13- نهادينه نمودن امر نظارت و تامين بخشی از نيروهای نظارتی با استفاده از عامل چهارم
چ) اقدامات اساسی اولويت دار در خصوص تهيه و اجرای طرحهای مديريتی و اجرايی بيابانزدائی در برنامه پنجساله پنجم
1- ملی کردن اعتبارات بيابانزدائی بلحاظ ماهيت حکومتی و فرامرزی بودن اين وظيفه
2- ساماندهی طرحهای اجرايی از لحاظ بازنگری، اصلاح و تصويب نهايی آنها با هدف جامع نگری در مديريت مناطق بيابانی
3- به مرحله اجرا درآوردن کليه طرح های تهيه شده مصوب
4- مديريت جنگلهای دست کاشت و طبيعی با هدف استمرار حيات توده های جنگلی مناطق بيابانی
5- انعقاد تفاهمنامه های اجرايی مشترک با دستگاههای ذيمدخل موثر و متاثر از بيابانزايی
6- انعقاد تفاهمنامه با سازمان بسيج سازندگی، زندانيان و سربازان سازندگی جهت اجرای بخشی از پروژه های مقابله با بيابانزايی
7- تهيه و اجرای طرحهای اجرائی با مشارکت بهره برداران در سامانه های عرفی
8- نهادينه نمودن بيمه طرح های مشارکتی بيابانزدائی
9- کاهش سود تسهيلات طرحهای مشارکتی و روان نمودن مراحل عقد قرارداد و اخذ وام
10- توانمند سازی جوامع محلی با محوريت ايجاد مشاغل جايگزين به منظور کاهش اثرات بيابانزايی
11- پيگيری در خصوص اجرای طرح های تحقيقاتی کاربردی در زمينه بيابانزدائی از طريق موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع کشور
12- معرفی عناوين پايان نامه های دانشجويی با محور پاسخ به نيازهای اجرايی
13- تقويت بنيه مالی پيمانکاران محلی در مناطق محروم از طريق اخذ وام و عقد قراردادهای چند ساله
14- بازخريد نيروهای مازاد غيرکارشناسی وابسته به طرح های تملک دارائی
15- مبادله موافقتنامه ها بر اساس اهداف و شاخص های مصوب برنامه
16- مستند سازی اقدامات اجرائی و دانش بومی کشور در زمينه مقابله با بيابانزايی و مهار فرسايش بادی
17- بهنگام کردن فرمها، شاخصها و روشهای نظارت و ارزيابی طرحها با هدف استمرار حيات عرصه های احياء شده تا استقرار کامل
ح) نيازهاي تحقيقاتي
1- راهبردهای دوازده گانه پژوهشی موسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع در حوزه بيابان و بيابان زايی
1-1- شناخت و طبقه بندی مناطق تحت اثر يا مستعد به بيابان زايی در کشور
2-1- مطالعه و شناسايی منابع آب و اراضی سرزمين های خشک
3-1- پايش مستمر عرصه های طبيعی به منظور آگاهی از ميزان شتاب پس رونده علايم حياتی در زيست اقليم های گوناگون کشور و دلايل بروز آنها
4-1- شناخت عوامل و فرآيندهای مؤثر در پديده فرسايش آبی و نقش آنها در بيابان زايی
5-1- تحقيق در منشاء ماسه های روان و جستجوی روش های مؤثر و مقرون به صرفه تثبيت پايدار آنها
6-1- پژوهش و معرفی ويژگی های بومی و منحصر به فرد بيابان های ايران
7-1- تحقيق در نقش برنامه های توسعه کشور در بيابان زايی و بيابان زدايی
8-1- پژوهش، آزمون و معرفی شيوه ها و فناوری های مهار کار مايه های طبيعی جايگزين در زيست بوم های بيابانی و تلفيق دانش های بومی با فناوری های روز
9-1- تحقيق در بهره برداری از توان های اندک موجود در مناطق بيابانی (برای بهبود معيشت اهالی)
10-1- ارزيابی قابليت های رويشی اراضی بيابانی و کويری و پژوهش در روش های مديريت حفاظت و بهره برداری پايدار از منابع طبيعی بيابان
11-1- بررسی نقش مديريت غيرسازه ای در مهار بيابان زايی و معرفی شيوه های اجرايی آن در زيست بوم های گوناگون کشور
12-1- پژوهش پيرامون نقش مؤلفه های توسعه و فقر انسانی در کاهش يا افزايش روند بيابان زايی
2-محورهاي كلي نيازهاي علمي- تحقيقاتي - اجرايي دربخش بيابان درسطح استان ها :
- معرفي محورها
1-2- بررسيها و شناسايي هاي كلان درسطح استان
2-2- كاربردي نمودن طرحهاي مطالعاتي - اجرايي
3-2- اصلاح روشها وشيوه هاي بيابانزدايي ومعرفي متدهاي نوين (اجراي دولتي)
4-2- معرفي پتانسيل ها وقابليت هاي بيابان(اجراي مشاركتي)
5-2- ارزيابي واثربخشي اجراي پروژه ها
6-2- ارتباط با جوامع علمي وجذب كمك هاي بين المللي
- اشاره به برخي عناوين
1-2- بررسيها و شناسايي هاي كلان درسطح استان
1-1-2- تهيه نقشه دقيق بيابانهاي موجود استان وطبقه بندي آنها
2-1-2- شناسايي خاكهاي فقير, نامتعارف وحساس استان
3-1-2- شناسايي گياهان مناطق بياباني استان
4-1-2- تهيه نقشه ريسك (خطر بيابانزايي – بياباني شدن ) استان
5-1-2- شناسايي منابع آبي نامتعارف استان وتعيين حدودقابل بهره برداري
6-1-2- شناسايي گنبدهاي نمكي وخاكها وآبهاي متاثردراستان
7-1-2- شناسايي مناطق بحراني استان ( فرسايش بادي – آبي و... )
8-1-2- تهيه نقشه دقيق اقليم دمارتن گسترده شده استان
- و...
2-2- كاربردي نمودن طرحهاي مطالعاتي - اجرايي
1-2-2- تهيه مدل رايانه اي مناطق مناسب اجراي پروژه هاي بيولوژيك
2-2-2-تهيه مدل رايانه اي مناطق مناسب اجراي پروژه هاي مكانيكي
3-2-2-تعيين خواستگاه اكولوژيكي گياهان مناطق بياباني استان
4-2-2-شيوه تهيه نقشه اطلاعات و دانش بومي مردمي درمطالعات برنامه ريزي
5-2-2-شيوه مناسب تهيه نقشه شدت مناطق فرسايش بادي(اصلاح روش اريفر)
6-2-2-نحوه تهيه وتنظيم گزارش توجيه اقتصادي وارزيابي وتعيين شاخص هاي اقتصادي
- و...
3-2-اصلاح روشها وشيوه هاي بيابانزدايي ومعرفي متدهاي نوين (اجراي دولتي)
1-3-2-معرفي گياهان خيلي مقاوم به شوري وخشكي وسريع الرشد
2-3-2-شيوه استقرارگياه درخاكهاي شوروخشك ومراقبت هاي لازم
3-3-2-معرفي دانش وحكمت بومي ومحلي درمناطق خشك وبياباني
4-3-2-معرفي متدهاوشيوه هاي جديد بيابانزدايي دنيا
- و...
4-2-معرفي پتانسيل ها وقابليت هاي بيابان(اجراي مشاركتي)
1-4-2-تهيه نقشه شدت تابش انرژي خورشيدي وتعيين كانونهاي مناسب بهره برداري
2-4-2-تهيه نقشه شدت وزش باد وتعيين كانونهاي مناسب بهره برداري
3-4-2-تعيين قابليت هاي معدني بيابانها وكويرهاي استان
4-4-2-معرفي گياهان مقاوم با بازارپسندي وارزش اقتصادي بالا
5-4-2-تعيين مناطق مناسب جذب اكوتوريسم وگردشگري درمناطق بياباني
6-4-2-بازاريابي وصادرات محصولات توليدي طرحهاي مشاركت مردمي
- و...
5-2- ارزيابي واثربخشي اجراي پروژه ها
1-5-2-بررسي وتعيين روشهاي مناسب ارزيابي طرحهاي بيابانزدايي وتعيين مطلوب ترين آيتمهاي مورد بررسي درعرصه
2-5-2- تعيين مهمترين روشها و پارامترهاي اثربخشي اجراي پروژه هاي متنوع بيابانزدايي
- و...
6-2- ارتباط با جوامع علمي وجذب كمك هاي بين المللي
1-6-2- بررسي ومعرفي مناطق مناسب اجراي مشاركتي پروژه ها
2-6-2-تعيين مناسب ترين ومطلوب ترين شيوه هاي ارتباط با جوامع بين المللي واجراي پروژه هاي مشترك (درجهت شيوه دريافت اعتبارات وشرايط اخذ تسهيلات )
3-6-2-آشنايي با علوم روز دنيا دربرخورد بامناطق بياباني – بيابانزايي – بيابانزدايي
- و...
منابع مورد استفاده :
1- برنامه اقدام ملي مقابله با بيابانزدايي وتعديل اثرهاي خشكسالي جمهوري اسلامي ايران (1381) ، سازمان جنگلها ، مراتع وآبخيزداري كشور ، انتشارات مؤسسه توسعه روستايي
2- بيابان وبيابانزايي ، ماهنامه طبيعت سبز، جامعه جنگلباني ايران، سال اول، شماره 4 ، خرداد 1386
3- عوامل مؤثر در بيابانزايي ، ماهنامه طبيعت سبز، جامعه جنگلباني ايران، سال اول، شماره 4 ، خرداد 1386 ،
4- دفتر امور بيابان، نامه شماره 42/12833 مورخ 2/11/86 ، سازمان جنگلها ،مراتع وآبخيزداري كشور
6-EarthTrends 2007.
7-Geist, H. (2005) The causes and progression of desertification (Ashgate Studies in Environmental Policy and Practice). Ashgate: Aldershot, UK, Burlington, VT, 258 pp.
8-Geist, H.J. and Lambin, E.F. (2004) Dynamic causal patterns of desertification. BioScience, 54(9), 817-29.
9-Geist, H.J. (2003) The role of population as an underlying driving force of deforestation and desertification: insights from two meta-analytical
10-Michael H. Glantz , (1977), Desertification: Environmental Degradation in and Around Arid Lands "
11- UNEP/GRID
